Ceòl beò: Oi Polloi/ Itziarren Semeak, Dùn Eideann

Iomadachd – se a dh’fhàgas an saoghal againn cho inntinneach. Aig deireadh a’ Ghiblein, thàinig ceòl ùr-nòsach agus mion-chànanan ri chèile. Ged a chanar ‘punc’ ris an dà phrìomh chòmhlan a chluich, bha iomadachd gu leòr ann. Rudeigin airson a h-uile duine, mar a chanar.

Air a’ chiad oidhche, se Oi Polloi a chluich an cois grunnan chòmhlan eile. Thàinig mu 150 neach a dh’fhaicinn nan seann laoch a tha seo. Iadsan a bha thall ʼs a chunnaic, às dèidh bliadhnaichean de chluich air feadh na Roinn Eòrpa agus Aimeireagaidh a Tuath. Tha an seinneadair Ruairidh fileanta ann an grunnan chànan, a’ Ghàidhlig nam measg. Mar sin dheth, ged a bha òrain Ghàidhlig ann, cha robh guth air ceòl traidiseanta.

Tha ceòl Pholloi sa chumantas luath, trom agus fuaimneach – measgachadh de Dhischarge, Killing Joke agus Sham 69. Chan eil teagamh nach eil fuinn aca agus sèistean a ghabhas greim ort. Tha na sèistean sìmplidh is dìreach – èibhinn uaireannan – agus is dual dhan luchd-èisteachd an èigheachd a-mach gu dealasach. Se aon dhiubh ‘Union Jack – Thall is Cac!” agus ged nach tuig a’ chuid as motha den luchd-èisteachd na rannan, seinnidh iad a’ Ghàidhlig seo mar aon. Tha e furasta dèanamh dheth gu bheil poileataigs air leth cudromach dhan chòmhlan seo. Gu dearbh, thog an giog seo £500 dhan tèarmann bheathaichean TASS ann an Siorrachd Lanraig a Tuath.

https://youtu.be/HXAnbBXuRdA

Tha òrain ann an aghaidh nam faisisteach agus laghannan a’ chainb. Tha caochladh chuspairean ann ge-tà, cuid aca sa Ghàidhlig mar L.I.N.U.X, SS Politician, Ramalair Rùisgte agus Dìon is Cuidich. Ged a tha na bliadhnaichean a’ tighinn air a’ chòmhlan seo, chìthear gu leòr dhaoine òga aig na cuirmean aca. Is math gu bheil a’ Ghàidhlig fainear dhaibh.

Air an dàrna oidhche, san aon taigh-sheinnse, se eItziarren Semeak à Dùthaich nam Basgach a chluich. Theirear ‘brass-driven ska-punk’ orra agus sin dìreach a fhuair sinn. Fonnmhor, beòthail agus leantalach – ged nach robh an t-àite ach letheach làn bha na bha an làthair ri dannsa. B’iongantach dhomh nach robh tòrr Albannaich an làthair ach se an fhìrinn nach eil iad aithnichte an-seo fhathast.  Se Basgaich à Dùn Eideann agus beagan Spàinntich a bu mhotha a bha san t-sluagh.

https://youtu.be/MhCNu6VwNeA

Se Euskera no Basgais a chleachdas Itziarren Semeak anns cha mhòr a h-uile òran ged a nochdas Spàinntis an-dràsta ʼs a-rithist. Chan eil seo na annas idir ann an dùthaich bheag far am bi daoine òga a’ cleachdadh Euskera gu nàdarra ann an iomadh roinn bho na h-ealain gu ceòl gu na meadhanan. Ged a tha ceòl ùr-nòsach aca mar phunc, meatailt, pop is eile chìthear taobhan den dualchas aca air an snìomhadh a-steach an-siud ʼs an-seo. Sann mar sin a thòisich Semeak an giog aca– le fonn punc-sgà air a chùlaibh, rinn an seinneadair an aurresku – dannsa traidiseanta a chleachdar gu tric airson fàilt’ a chur air luchd-èisteachd sam bith.

Bha cuspairean nan òran gu ìre air an aon ràmh phoilitigeach ri Oi Polloi, gu h-àraidh a thaobh còraichean mion-chultair, ach bha cuid aotrom cuideachd. Fhad ’s a mholas Oi Polloi uisge-beatha ann an SS Politician, nì Semeak an aon rud ann an Mirentxu Patxaran – se patxaran deoch-làidir thraidiseanta a nìthear bho dhearcan àirneige.

Is mòr am beud nach eil iomadachd mar seo againn ann an Alba. Chan eil ach glè bheag a sgrìobhas òrain ùra sa Ghàidhlig agus se ‘trad’ as motha a chluinneas sinn. Gheibh na Basgaich taic bhon  riaghaltas aca fa chomhair cultair mar seo ach tha e follaiseach gu bheil òigridh na dùthcha ro dheònach pàirt a ghabhail ann. B’urrainn dhuinn an dearbh rud a chruthachadh an-seo – tha iomairtean coltach ris mar FilmG air a bhith air leth soirbheachail. Agus taic bhon riaghaltas an àite coiteachaidh bho na ‘freumhan’ no coimhearsnachdan Gàidhealach? Tha mise coma. Gabhaidh mise ris an dà chuid. Se an riaghaltas a thug Gàidhlig bho bheòil chlann nan Gàidheal. Tha dleastanas aige a cuideachadh le bhith ga cur air ais.

A-nis, togamaid fonn is dèanamaid dannsa.

 

Seonaidh Adams @MacNaBracha

 

Share

Lèirmheas: Fèis Fìdhle Dhùn Èideann

Fèis Fìdhle

Tha fhios nach e a h-uile duine a chanadh seo, ach chan fhaigh mi mo shàth de chèol na fìdhle mur faigh mi an còrr. Dh’èistinn ris a latha is a dh’oidhche gun a bhith a’ fàs sgìth dheth. Is coltach ri duine sam bith a tha air a bheò-ghlacadh le druga feumaidh mi fix fhaighinn gu cunbhalach. Am measg a h-uile tachartas far an èist mi ri ceòl na fìdhle s’ e Fèis Fìdhle Dhùn Èideann an tè sam faighear an ceòl as glaine. An seo ’s e Fìdheall balla gu balla a gheibhear gun i a bhith air a truailleadh no air a call am measg ionnsramaidean eile. Chan eil sin a’ ciallachadh nach eil ionnsramaidean eile ann ach gur e am fàth aca taic a chur ri banrigh nan ionnsramaidean uile (’s i tha nam bheachd co-dhiù).

Nuair a theannas fuachd is oidhcheannan dorcha a’ gheamhraidh oirnn, is math gu bheil tachartasan mar seo ann a bheir togail dhuinn is tha àite air a shònrachadh dha san leabhar-latha agam sna beagan bhliadhnaichean a dh’fhalbh; is cha d’fhuair mi riamh briseadh-dùil. ‘S e an rud as fheàrr mun fhèis an fharsaingeachd de dhiofar thachartasan a tha mar phàirt dhith. Bidh consairtean is ceadalan ann am pailteas ach a’ bharrachd air seo bidh òraidean, stàilean, seiseanan, bùthan obrach is taisbeanaidhean agus dhan fheadhainn aig a bheil neart air fhàgail aig deireadh an latha tha Club na Fèise a’ ruith gu h-anmoch.

Agus ’s e farsaingeachd de cheòl tha air a riochdachadh an cois na fèise. Mar a bhiodh dùil ’s e ceòl Albannach a tha aig a cridhe ach tron deireadh-sheachdain ’s iomadh gnè eile ris an suath e. An luib an smorgasbord bhlais mi fhèin air buaidh jazz, ragtime, bluegrass is fiù ’s heavy metal. Fhuair mi ceòl às A’ Ghrèig, às na dùthchannan Lochlannach is às na Stàitean Aonaichte am measg eile. Fhuair mi ceòl a bha an dà chuid traidiseanta is ùr-nòsach a bheir an traidisean gu roinnean cèin air nach deach tadhal roimhe. Bha fiù ’s beagan Gàidhlig ri fhaotainn le seisean “thig is feuch Gàidhlig”, is bha ceòl Gàidhlig air a riochdachadh leis an fhìdhlear Mairi Thérèse Gilfedder às Uibhist a Deas aig a bheil lìut shònraichte air fuinn nan òran Gàidhlig.

Thàinig an t-uallach gus an traidisean fìor-ghlan a riochdachadh air guailnean dithis sàr neach-ciùil; sin Èairdsidh MacAlasdair is Pete Clark, a thaisbean gu h-ealanta ceòl fìdhle a’ chost an iar is siorrachd Pheairt. ‘S tric a tha mi air Èairdsidh a chluinntinn ’s e a’ cluich an cois còmhlan cèilidh no ann an taigh-seinnse, ach b’ e cothrom air leth a bh’ann a bhith a’ cur meas air doimhneachd is ceòlmhorachd fìdhleir a tha airidh air barrachd aithne. A thuilleadh air a’ cheadal aig Pete thug e seachad òraid air na fìdhlean aig Neil Gow. Cuspair ’s dòch’ a tha rud beag àraidh ’son mòran, ach do fhear coltach rium fhèin a tha na gheek nuair a thig e gu fìdhlearachd; cha diùltainn a dhol ann. Is fhuair mi dìreach na bha mi ag iarraidh le tòrr daingneachd mu eachdraidh nan fìdhlean; cò chruthaich iad, cò bu leis iad is mar sin air adhart. Bha aon dhiubh aig Pete na chois is chluich e am port ainmeil ‘Cumha Nial Gobhainn da Dharna Bhean’ oirre. ‘S iomadh fìdheall air an deach am port a’ chluich bhon deach a’ sgrìobhadh ach b’ e rud cumhachdach is tiamhaidh a bhith ga chluinnntinn is e air a chluich air an dearbh fhìdheall air an deach a chluich son a’ chiad uair. Cha chreid mi nach do dh’fhidir mi gaoir trom chnàmh droma.

Ach b’ann don fheadhainn òga a thugadh prìomhachas na fèise, is iad a’ coimhead air adhart an àite air ais. Bha e na adhbhar toileachais a bhith a’ faicinn na h-uiread de thàlant air a thaisbeanadh am measg na h-òigrigh. Ged a’ chluich iad uile san dreach aca fhèin an luib diofar chòmhlain is luchd-taic bha aon rud aca uile sa chumantas agus b’ e siud gun robh iad a’ feuchainn ri ceòl na h-Alba a leasachadh, a leudachadh is a phiobrachadh. Dha chuid, leithid Carly Bain às na Crìochan, bha sin a’ ciallachadh sgrìobhadh puirt ùra. Do chòmhlain mar OBT (Daniel Thorpe, Jon Bews, Tom Oaks) agus Dallahan (Jani Lang, Jack Badcock, Andrew Waite agus Ciàran Ryan) bha sin a’ ciallachadh a bhith a’ measgachadh ceòl Albannach le diofar ghnèithean ciùil eile is ceòl às diofar dùthchannan thairis, no a bhith a’ cur gleans ùr air an t-seann-nòs; le bhith a’ cluich le dìofar ruitheaman mar eiseimplir. An e caismeachd ann an 5/4 a chuala mi an àiteigin an dhà rìreabh is nan robh am feum coig casan a bhith aig an fhear a meàrssas dha?

Ma thilgeas tu gu leòr dhan phrais thig rudan math às, ach ’s cinnteach nach bi blas cho math air a h-uile rud, is dh’obraich cuid dhen stuth na b’ fheàrr na cuid eile. Dhomhsa ’s ann  a dh’obraich nas b’fheàrr nuair a bha spèis is thuigse air a thoirt dhan traidisean is e air a leasachadh air los ceòlmhorachd. Cha do dh’obraich e cho math nuair a chaidh a dheànamh dìreach airson a bhith fa leth bho chàch. Tha e iomchaidh gur e an ginealach ùr a stiùiricheas ceòl dhan àm ri teachd le bhith a’ cur cùl ris an àm a dh’fhalbh gu ìre. Nach e sin a tha an dàn dhuibh? Feumaidh traidisean sam bith gluasad air adhart gus mairsainn beò; bha fiù ’s Neil Gow fhèin adhartach na linn. Ach feuch nach caill sibh; òg-fhìdhlearan; rud a tha prìseil is a thàrmaich thar gìnealaich aig an aon àm!

Bha sinn nar coimhearsnachd bheag dhòigheil am broinn an Talla Samhraidh fad na deireadh-seachdaine, air ar toirt còmhla le gaol do dh’fhìdhlearachd. Sin an seòrsa caidreachais as fhiach, gun duine a choimheadas ort mar gu bheil thu às do rian nuair a tha thu a-mach air ’double stops’ no ‘purling’. Theàrn sin uile air Dùn Èideann mar thaistealaich, fìdhlean nar làmhan, an toir air soillseachadh. Agus b ‘e sin a fhuair sinn. Dh’fhalbh sinn le gàire air ar n-aodann is ceòl nar ceann (is mi le fìos nach bi mi a’ dol nam chearc-Fhrangach fhuar son greis fhathast).

Chì mi an ath-bhliadhna sibh a chàirdean!

Share