Lèirmheas. A’ Phlàigh le Albert Camus

A bheil dad aig an leabhar seo ri innse dhuinn is plàigh againn ann an da-rìribh? A bheil blàs na fìrinn idir ri lorg ann?

Ma thathar airson feartan stuth air bith a lorg cuirear fo dheuchainn e. Tha an aon rud fìor mu mhac an duine. ‘S iomadh ùghdar a tha air na caractaran aca a chur ann an suidheachadh éiginneach mar shaoghal iar-apocailipteach no cogadh mar chleas gus nàdar daonna a thoirt am follais. Am measg a h-uile deuchainn ris an tachair sòisealtas ’s e plàigh ’s dòcha an tè as dùbhlanaiche. Cha iongnadh mar sin gu bheil grunn math leabhraichean ann a tha stèidhichte air àm plàighe leithid ‘Love In The Time Of Cholera.’ le Gabriel Garcia Marquez, ‘A Journal Of The Plague Year’ le Daniel Defoe no ‘The Stand’ le Stephen King. Ach a bheil dad aca ri innse dhuinn is plàigh againn ann an da-rìribh? A bheil blas na fìrinn idir annta?

B’ e ‘A’ Phlàigh’ le Albert Camus an leabhar a thagh mi airson mo chuid leughaidh a’ Phandemic. Bha fèill mhòr air an leabhar sin nuair a nochd e son a’ chiad uair ann an 1947, ’s dòcha air sgàth ’s gun robh e a’ toirt dha daoine dòigh sealltainn ris a’ chàs tron deach iad aig àm a’ chogaidh gun a bhith a’ bruidhinn ma dheidhinn gu dìreach. B’ ann gu ìre mhòr ri linn a’ chliù a choisinn Camus às an leabhar seo a chaidh an duais Nobel a bhuileachadh air ann an 1957. Air a’ chiad shealladh tha tòrr diofraichte ann mun t-suidheachadh san cuir Camus sinn agus a’ phlàigh air a bheil an obair stéidhte a bha na tinneas bhaictearach air a giùlan le radain, coltach ris na plàighean mòra a bhuail air an Roinn-Eòrpa sna meadhan-aoisean, ’s i a’ bualadh air aon bhaile a-mhàin ann an taobh a tuath na h-Afraga. Ach chan eil ann an sin ach an cùl-raon a tha Camus a’ cleachdadh gus a’ phrosbaig a chur air na daoine fa comhair.

San dòigh sin tha gu leòr ann a tha mar sgàthan air na tha a’ tachairt dhuinn san àm seo. Aithnichidh sinn mar a thèid an sluagh tro diofar ìrean ann a bhith a dèiligeadh ris a’ chàs bho àicheadh gu comhaireachd gu liubhairt. Fhad ’s a bhios cuid ri cuideachadh bidh cuid eile ri gearan is sgaoileadh fhathannan gun sguir. Tha na h-ùghdarrasan mall is neo-éifeachdach. Cho luath ’s a thòisicheas a’ phlàigh air seargadh às bidh cuid ri dìochuimhneachadh, cuid eile air an laigh sgàil nach gabh carachadh.

Thèid gach caractar tron turas fa leth aige fhèin ’s e air a stiùireadh le freastal cho math ris na feartan is na fabhdan aige fhèin. Tha fear Cottard na neach-eucoir a chuireas fàilte air a’ phlàigh is a ghabhas brath oirre gus a dhol an sàs ann an cùiltearachd. Obraichidh am prìomh charactar Rieux, a tha na dhotair, gu dìcheallach gu maith na coimhearsnachd a dh’aindeoin ’s nach eil na h-oidhirpean aige a’ dèanamh mòran diofar. Tha Raymond Rambert na neach-naidheachd a tha air a’ ghlacadh sa bhaile nuair a bhuaileas an galar air agus a tha a’ cur seachad cuid mhath dhen leabhar a’ feuchainn ri teicheadh gu leannan a tha a’ feitheamh ris ann am Paris. Tha ionndrainn na phàirt mhòr dhen leabhar is mar a thèid sin tro na duilleagan fàsaidh ìomhaigheachd an ruid no an duine a thathar ag ionndrainn gu bhith mar bith fa-leth.

Tha taobh drabhlainneach cho math ri taobh tuigseach aig gach charactar. Chan fhaigh an seirbheiseach catharra, Joseph Gand, seachad air a’ chiad duilleag dhen leabhar a tha e air a bhith a’ sgrìobhadh fad bhliadhnaichean. Tilgidh fear eile smugaid air cait mar chur-seachad. Gòrach ’s gu bheil na cleasan seo ’s ann a tha iad a’ cur fìor bhrìgh an sgeòil an cèill agus ’s e sin nach eil adhbhar ann. Chan eil leasanan phrionnsabail no moraltachd rin toirt seachad. Tha ar beathannan air a riaghladh le co-thuiteamas is blaomadh cho math ri toil is dàn. ‘S e an sagart Paneloux a tha a’ feuchainn ri leasanan moraltachd a tharraing às a t-suidheachadh is an sparradh air sluagh dìblidh an àite. Ach air dha bàs pàiste fhaicinn feumaidh fiù ’s esan a bheachdan a mheasrachadh mus bàsaich e fhèin ri linn a’ ghalair.

Chan eil gainnead ana-ciall an lùib a’ phandemic againn fhèin eadar na Covid deniers is an caoch a tha air a cheann a thogail ann an diofar cheàrnaidhean o chionn greis. Aig àirde a phandemic againn, ’s tric a bhathar a’ toirt iomradh air an t-saoghal chalma ùr a dh’èireadh às ach a-nis ’s iad na samhlaidhean às cumanta air an t-saoghal sin sreathan mòra taobh a-muigh McDonald’s, pàircean is tràighean air an còmhdachadh le sgudail no daoine a’ sabaid sna sràidean. Ach, air cùl na h-ìomhaighean mì-chàilear sin, tha pailteas dhaoine ann a tha a’ feuchainn ri cumail a’ dol cho math ’s as urrainn dhaibh no ri cur ri co-chomann mhic an duine ann an dòigh stòlda, sàmhach. Ma tha gaisge ri fhaotainn idir san leabhar aig Camus lorgar e an lùib nan caractaran stuama leithid a’ phrìomh charactair, Rieux fhèin, no an seirbheiseach catharra, Joseph Grand a tha a’ cumail a’ dol gu dìcheallach tro gach cnap-starra a thig nan rathad gus an saoghal mun timcheall orra a thoirt am feabhas. Agus sin far a bheil Camus a’ faicinn luach is adhbhar beatha; sna rudan beaga, suarach a nì sinn bho latha gu latha. Is ann air an dòigh sin a tha sinn beò gach latha fo stàid plàighe air ar slighe chugallach tro éiginn is ionndrainn bhon chreathal dhan uaigh.

Ma tha uireasbhaidh aig an leabhar ’s e sin gu bheil pìos math dè shòisealtas air fhàgail a-mach. Ma tha aon charactar boireann a gheibh facal idir san leabhar, ’s e sin màthair Rieux agus an aon ròl a th’ aice taic a thoirt do a mhac. A’ dh’aindeoin ’s gu bheil an leabhar stèidhichte ann an Afraga a Tuath cha nochd fiù ’s aon charactar Arabach ann. ‘S dòcha, le fiùghantas, chanadh tu gum b’ fheàrr le Camas a’ phrosbaig a chumail air earrann de shòisealtas gus nach biodh a léirsinn ro sgaoilte. The e duilich àicheadh ge-tà gu bheil e caran neònach ann an leabhar a tha mu dheidhinn gnè daonnachd gun deach dearmad a dhèanamh air pìos math dheth.

Is e rud mì-chofhurtail a th’ ann an coimhead ann an sgàthan ma thilgeas e air ais thugainn ìomhaigh nach tig buileach ri ar càil. Ach ’s fhiach e ma tha sinn airson fios a bhith againn air cò sinn. Mar sin mholainn dha duine sam bith a tha airson soilleireachd a’ lorg air an t-saoghal sa bheil sinn no gnè mac an duine mar an ceudna ‘A’ Phlàigh’ a leughadh.

Share

Aon fhreagairt do “Lèirmheas. A’ Phlàigh le Albert Camus”

Fàg freagairt

Cha dèid an seòladh puist-dhealain agad fhoillseachadh. Tha * ris na raointean a tha riatanach