Cor na Gàidhlig an Eaglais na h-Alba

Fhuair mi cothrom ‘Na Duilleagan Gàidhlig’ airson na mìos seo a leughadh san eaglais DiDòmhnaich nuair a shìn Gàidheal thugam i. Bha mi air mo dhòigh glan, oir chan fhaca mi i o chionn àm an fhoghair dar a bha mi a’ frithealadh Eaglais nam Manach Liath, far am bi i ann gach Dòmhnach dhan choitheanal Ghàidhlig.

Co-dhiù, bha deasaichear nan ‘Duilleagan’, an t-Oll. Ruairidh MacLeòid, a-mach air àite na Gàidhlig an Eaglais na h-Alba, a’ leantail air co-labhairt a thachair sa Mhàrt an Glaschu. Tha Modaratair ùr na h-Eaglaise, an t-Oll. Aonghas Moireasdan, a’ cur roimhe Gàidhlig a neartachadh san Eaglais, agus tha thìde aig a leithid.

Tha trioblaidean air a bhith ag èirigh thar na dùthcha dha coitheanalan Gàidhlig agus dìth mhinistearan aig a bheil a’ Ghàidhlig ag adhbharachadh gur ann ainneamh a gheibhear seirbheis Ghàidhlig fiù ’s anns na h-Eileanan Siar. ’S ann mar sin a bha e dhuinn an Dùn Èideann dar a chuir sinn romhainn uallach nan seirbhisean a ghabhail os làimhe sinn fhìn. Agus ’s e an dearbh rud a dh’fhiosraich mi fhìn dar a thàinig mi a dh’Uibhist a Deas a’ mhìos seo chaidh. (Tha fhios a’m gur e àite air leth Caitligeach a th’ ann an Tìr a’ Mhurain, ach tha coitheanal Pròstanach ann fhathast).

Chan eil fiù ’s ministear làn-ùine ann (coltach ri tòrr dhe na h-eileanan an-dràsta), gun luaidh air ministear aig a bheil cànan an t-sluaigh! Chuala mi cuideachd, gum bi cuid dhe na ministearan/sagartan, aig a bheil a’ Ghàidhlig, a’ diùltadh searmonachadh innte sna h-eileanan. Mar sin, ’s e a’ Bheurla a gheibhear air a searmonachadh bhon chrannag, ach a’ Ghàidhlig aig a’ choitheanal às dèidh na seirbhise am measg a chèile. Rud neònach dhomh-sa.

Dè a ghabhas dèanamh? Uil, rinn an t-Oll. MacLeòid iomradh air ministear ùr coitheanal an t-Srath agus Shlèibhte, an t-Urr. Ruairidh MacLeòid (eile), a tha air a chur roimhe a bhith comasach air searmon Gàidhlig a libhreagadh an ceann trì bliadhna. Agus mo bheannachd air.

Ach, ’s e ministear na h-Eaglaise a tha sin, aig a bheil dàimh ris a’ Ghàidhlig, a’ gabhail uallach na Gàidhlig os làimh e fhèin. Cò mheud a leanas eisimpleir Ruairidh?

Nar coitheanal, coitheanal Eaglais na h-Alba an Uibhist a Deas, tha sinn ro bheag airson sgaradh nar dà leth, agus cha dèanadh e cus maith. Ach, far nach eil ach seirbheis Bheurla an-dràsta, gabhaidh àite na Gàidhlig a neartachadh taobh a-staigh nan seirbheisean fhathast, ar leam. Saoilidh mi gur e an dòigh as fhasa Gàidhlig a chur air ais ann tro mheadhan nan salm Gàidhlig. Fiù ’s dhan fheadhainn aig nach eil a’ Ghàidhlig, tha ùidh aca ann a bhith gan cluinntinn; ’s mur eil na faclan aca, dh’fhaoidte gun seinn iad na fuinn aon uair ’s gu bheil iad aca. ’S e dòigh eile, cuideachd, Gàidhlig a nochdadh dhan fheadhainn sa choimhearsnachd a tha ag ionnsachadh na cànain, no a tha taiceil dhith. Ma thig brùthadh bhon Mhodaratair agus brùthadh bho na coimhearsnachdan fhèin, bidh teans nas fhèarr againn.

Mar sin dheth, tha mi air a bhith a’ dol mun cuairt a’ choitheanail ’s a’ faighneachd dhe dhaoine an cuid bheachdan air a’ ghnothach, ’s tha daoine gu math deònach seo fheuchainn. Cò aig a bheil fios, às dèidh leth-chuid dhen t-seinn sa Ghàidhlig, carson nach gabhadh leth-chuid den leughadh a dhèanamh sa Ghàidhlig làitheigin?

‘Tha sibhse mar an ceudna mar chlachan beò air ur togail suas nur taigh spioradail’, (Peadar 1 2:5).

– Liam Alastair Crouse

Dualchainnt Ìle ann an 10 Faclan

An deach thu riamh a dh’Ìle? An do ghabh thu iongnadh nuair a ghlaodh thu ‘thalla’ ri cù agus thàinig e gad ionnsaigh? Seo dhut, 10 faclan a bheireadh cobhair dhut ann an Eilean an Uisge-Bheatha.

 

Fionnlagan © Brian Turner
Fionnlagan © Brian Turner

1. Gun robh math agad

Seo a’ bheannachd a bheir muinntir Ìle dhut, agus tha cuideachd air a cleachdadh an àite ‘mòran taing’. Tha seo glè fhaisg air na tha fhathast air a cleachdadh ann an Èirinn is Eilean Mhanainn. Coltas eagallach fada air an abairt ach their a’ mhòrchuid ann an dòigh nas giorra i: ‘Gura math a’d’.

 

2. Stuth

Tha seo cumanta an àite rud/dad/càil. Cuideachd tha ‘gun stuth’ a’ ciallachadh ‘saor ’s an-asgaidh’ (gratis).

‘Dè tha dol an-diugh? Chan eil stuth.’

 

3. Chan eil odds

Abairt a chaidh a’ ghoid à Beurla tha mi a’ creidsinn ach a tha ‘ag obair’ ’sa Ghàidhlig gun teagamh. A’ ciallachadh ‘Chan eil e gu diofar/dè ’n diofar’.

 

4.Shiubhail e/i

Tha seo air a chleachdadh airson fear no tè a bhàsaich. Dòigh caran socair, airson daoine a-mhàin.

 

5. Thalla!

Ann an Ìle is feadhainn de na h-eileanan timcheall, tha sinn ag ràdh ‘Thalla’ far am bidh sgìrean eile a’ cleachdadh ‘Thig/trobhad an seo’.

Is airson a dhol air tòir chuideigin a tha a’ teicheadh, theireamaid ‘Falbh!’.

 

6. Rèidh

‘A’ bheil sibh fhathast a’ sgrìobhadh an tràchdais dhòrainnich ud?’ ‘Tha, chan eil mi rèidh.’

A’ ciallachadh ciùin agus crìochnaichte, mar as trice an àite ‘deis/ullamh’.

 

7. A’ mothachainn

‘Tha mi a’ mothaichainn ciontach nach eil mi a’ sgrìobhadh an-dràsta.’

Cha chluinnear ‘a’ faireachdainn’ ann an Ìle tric.

 

8. Prìseil/baibheil

Tha am facal ‘sgoinneil’ air fàs gu math cumanta fad is farsaing.

‘Tha sin prìseil/baibheil!’ aig na h-Ìlich. ‘Baibheil’ – /bɤival/.

 

9. Cosmhail ri

An àite ‘coltach ri’.

‘Tha am postaidh ud cosmhail riut. ”

 

10. Dòrainn

Tha am facal air a chleachdadh ann an Ìle airson pian na h-inntinn agus pian chorporra.

‘Tha dòrainn uabhasach orm leis mar a chaidh an daorach a-raoir agus mi rèidh leis an tràchdas.’

 

Tha Dàna a’ toirt taing do Euan aig Ionad Chaluim Chille Ìle airson cuid mhòr den liosta seo a chruthachadh. Gur robh math agad!

Tuilleadh a dhìth ort? Seo liosta nas fhaide de dh’fhaclan a chaidh an trusadh airson Seanchas Ìle.

Faigh tuilleadh a-mach mu Ghàidhlig Ìle.

 

A bheil dualchainnte sònraichte agad? Am bu mhath leat liosta sgrìobhadh dhuinn? Cuiribh fios thugainn.

 

Share