Dualchainnt Ìle ann an 10 Faclan

An deach thu riamh a dh’Ìle? An do ghabh thu iongnadh nuair a ghlaodh thu ‘thalla’ ri cù agus thàinig e gad ionnsaigh? Seo dhut, 10 faclan a bheireadh cobhair dhut ann an Eilean an Uisge-Bheatha.

 

Fionnlagan © Brian Turner
Fionnlagan © Brian Turner

1. Gun robh math agad

Seo a’ bheannachd a bheir muinntir Ìle dhut, agus tha cuideachd air a cleachdadh an àite ‘mòran taing’. Tha seo glè fhaisg air na tha fhathast air a cleachdadh ann an Èirinn is Eilean Mhanainn. Coltas eagallach fada air an abairt ach their a’ mhòrchuid ann an dòigh nas giorra i: ‘Gura math a’d’.

 

2. Stuth

Tha seo cumanta an àite rud/dad/càil. Cuideachd tha ‘gun stuth’ a’ ciallachadh ‘saor ’s an-asgaidh’ (gratis).

‘Dè tha dol an-diugh? Chan eil stuth.’

 

3. Chan eil odds

Abairt a chaidh a’ ghoid à Beurla tha mi a’ creidsinn ach a tha ‘ag obair’ ’sa Ghàidhlig gun teagamh. A’ ciallachadh ‘Chan eil e gu diofar/dè ’n diofar’.

 

4.Shiubhail e/i

Tha seo air a chleachdadh airson fear no tè a bhàsaich. Dòigh caran socair, airson daoine a-mhàin.

 

5. Thalla!

Ann an Ìle is feadhainn de na h-eileanan timcheall, tha sinn ag ràdh ‘Thalla’ far am bidh sgìrean eile a’ cleachdadh ‘Thig/trobhad an seo’.

Is airson a dhol air tòir chuideigin a tha a’ teicheadh, theireamaid ‘Falbh!’.

 

6. Rèidh

‘A’ bheil sibh fhathast a’ sgrìobhadh an tràchdais dhòrainnich ud?’ ‘Tha, chan eil mi rèidh.’

A’ ciallachadh ciùin agus crìochnaichte, mar as trice an àite ‘deis/ullamh’.

 

7. A’ mothachainn

‘Tha mi a’ mothaichainn ciontach nach eil mi a’ sgrìobhadh an-dràsta.’

Cha chluinnear ‘a’ faireachdainn’ ann an Ìle tric.

 

8. Prìseil/baibheil

Tha am facal ‘sgoinneil’ air fàs gu math cumanta fad is farsaing.

‘Tha sin prìseil/baibheil!’ aig na h-Ìlich. ‘Baibheil’ – /bɤival/.

 

9. Cosmhail ri

An àite ‘coltach ri’.

‘Tha am postaidh ud cosmhail riut. ”

 

10. Dòrainn

Tha am facal air a chleachdadh ann an Ìle airson pian na h-inntinn agus pian chorporra.

‘Tha dòrainn uabhasach orm leis mar a chaidh an daorach a-raoir agus mi rèidh leis an tràchdas.’

 

Tha Dàna a’ toirt taing do Euan aig Ionad Chaluim Chille Ìle airson cuid mhòr den liosta seo a chruthachadh. Gur robh math agad!

Tuilleadh a dhìth ort? Seo liosta nas fhaide de dh’fhaclan a chaidh an trusadh airson Seanchas Ìle.

Faigh tuilleadh a-mach mu Ghàidhlig Ìle.

 

A bheil dualchainnte sònraichte agad? Am bu mhath leat liosta sgrìobhadh dhuinn? Cuiribh fios thugainn.

 

Share

Lèirmheas Leabhair | The Naughty Little Book of Gaelic

The Naughty Little Book of Gaelic le Dr. Michael Newton61jXncvbZBL._AA1500_

‘All the Scottish Gaelic You Need to Curse, Swear, Drink, Smoke and Fool Around’

 

Speuradh is smùid, mallachd is ‘muineadaireachd’, òrain phìobaireachd is òrain òil – ’s iomadh rubha ris a bheil an leabhar draosta dibhearsaineach seo a’ suathadh. O cheann gu ceann, cha d’fhuair mi uiread de ghàire is spòrs a-riamh à leabhar mun a’ Ghàidhlig agus a fhuair mi am broinn nan duilleag seo.

Chan e ’s gur e cruinneachadh de bhriathran mì-mhodhail a th’ ann an The Naughty Little Book of Gaelic (uil, chan e sin a-mhàin a th’ ann), ach cuideachd trusadh de bhàrdachd, òrain, is sheanchas mu chuspairean air nach do rinneadh an t-uabhas de dh’iomradh thairis air na bliadhnaichean.

Bheir mi dhuibh eisimpleir. Mar phìobaire mi fhìn, bu mhòr am beud nach robh fhios agam a-riamh gur e briathran ‘A’ Ghlas-Mheur’: ‘òl, òl, òl, òl, òl, òl, òl, òl, òl, òl, òl, òl…’ Bu làn-aighearach mi dar a thionndaidh mi an duilleag ’s a chunnaic mi dealbh de phìobaire na shuidhe air a thòin ’s an dallanach air.

Bha e inntinneach dhomh cuideachd tionndaidhean eadar-dhealaichte a bhith ann de rainn a dh’aithnichinn fhìn. Seo an tionndadh a fhuair mise am badeigin uair, ged a tha tionndadh eile (nas coileanta?) san leabhar a’ dì-moladh an uisge-bheatha:

Uisge-beatha,

Uisge-bàis,

Uisge dh’fhàgas blàths nad chom,

Uisge dh’fhàg na mìltean lom.

Agus san t-seagh seo, bha mi a’ bruidhinn ri fear às a’ Bhreatainn Bheag bho chionn ghoirid agus esan ag ràdh gun robh dìth briathrachais a’ cur bacadh air cuid den òigridh thall an sin. Shònraich e briathrachas na feise gu h-àraidh, le bhith a’ dèanamh coimeas eadar a’ Bhreatnais agus a’ Chuimris, far am faiceadh e Cuimrich ga bruidhinn ann an caochladh de shuidheachaidhean, leithid argamaid, sùgradh, agus òl. Shaoilinn gun robh puing mhath aige, ’s gu deimhinne an coimeas ri cuid de luchd-labhairt ùr na Gàidhlig. Nach eil an t-àm ann briathrachas agus seanchasan leithid seo fhaotainn don a h-uile duine bho fhoillsichear acadaimigeach!

Agus cò a dhìochuimhnich a’ cho-labhairt bho chionn grunnan mhìosan a’ sgrùdadh feis agus gnèitheachd a chaidh a cumail aig Oilthigh Dhùn Èideann? B’ e seo a’ chiad uair a-riamh a bhathar a’ cnuasachadh feis san t-saoghal Cheilteach ann an co-labhairt oilthighe (cho fad ’s fiosrach leam). Ged a bha a’ cho-labhairt sin nas acadaimigiche, theagamh gun abrainn gu bheil The Naughty Little Book nas ‘pragtaigiche’.

Bha mi riamh dèidheil air sgrìobhaidhean Mhìcheil Newton agus chan eil an leabhar bragail beadarach seo ach a’ cur ri sin. Mura bheil sibh air sùil cheart a thoirt air an leabhar seo, ‘cho cinnteach ’s a tha bod ’s an each’, còrdaidh e ribh.

Tha an leabhar ri fhaotainn aig Cape Breton University Press an seo.

 

– Liam Alastair Crouse

 

Share